Trong mọi hệ thống đường ống — từ nước, khí nén, hơi nóng cho đến các tuyến ống công nghiệp áp lực cao — kết nối mặt bích luôn giữ vai trò then chốt. Đây là điểm giao nhau của ba yếu tố quan trọng: mặt bích, bu lông và gioăng. Chỉ cần một trong ba thành phần lắp đặt không đúng kỹ thuật, toàn bộ hệ thống có thể gặp các vấn đề như rò rỉ, giảm áp, hoặc thậm chí sự cố an toàn khi vận hành.
Điều thú vị là: đa số lỗi rò rỉ không phải do vật tư kém, mà đến từ quy trình lắp đặt sai bước, siết bu lông không đúng thứ tự hoặc lực siết không đồng đều. Vì vậy, nắm được cách lắp đặt mặt bích đúng tiêu chuẩn là kỹ năng cực kỳ quan trọng đối với thợ thi công, kỹ thuật viên hay các nhà thầu cơ điện.
Trong bài viết này, Thép Bảo Tín sẽ hướng dẫn bạn cách lắp đặt kết nối mặt bích theo phiên bản nâng cấp: dễ hiểu – dễ thực hành – nhưng vẫn tuân thủ các nguyên tắc kỹ thuật từ ASME PCC-1. Dù bạn là thợ mới hay đã có kinh nghiệm, bài viết sẽ giúp bạn tránh các lỗi thường gặp và đảm bảo hệ thống luôn kín khít, vận hành ổn định.
Mục lục
Bước 1: Chuẩn bị dụng cụ và kiểm tra vật tư
Trước khi bắt đầu lắp đặt, việc chuẩn bị đúng và đủ vật tư – dụng cụ sẽ giúp quá trình thi công diễn ra nhanh hơn, an toàn hơn và đặc biệt là đảm bảo độ kín của mối nối mặt bích. Đây là giai đoạn rất quan trọng nhưng thường bị xem nhẹ, dẫn đến sai sót trong các bước sau.
Chuẩn bị vật tư cần thiết
Mặt bích (Flanges)
Tùy hệ thống, bạn có thể gặp các loại mặt bích theo tiêu chuẩn JIS – DIN – BS – ANSI.
Yêu cầu chung:
- Không nứt, không cong vênh
- Bề mặt tiếp xúc nhẵn, không xước sâu
- Kích thước đúng tiêu chuẩn của đường ống
Bu lông – đai ốc (Bolts & Nuts)
Khuyến nghị dùng loại đạt chuẩn kỹ thuật, phổ biến nhất:
- Bu lông ASTM A193 B7
- Đai ốc ASTM A194 2H
- Bu lông là “lò xo nén” của hệ mặt bích, vì vậy chất lượng phải đảm bảo.
Gioăng làm kín (Gaskets)
Có thể là:
- Gioăng cao su EPDM
- Gioăng CAF/CNAF
- PTFE
- Spiral Wound Gasket (SWG) – loại thông dụng nhất trong hơi nóng, dầu khí, hóa chất
Yêu cầu: gioăng phải đúng size, không bị rách, cong hoặc lẫn tạp chất.
Chuẩn bị dụng cụ thi công
- Cờ lê, cờ lê lực (torque wrench)
- Búa cao su
- Chổi kim loại mềm hoặc khăn vệ sinh
- Chốt căn tâm (drift pin)
- Thước lá, thước thẳng kiểm tra khe hở
- Dụng cụ làm sạch bề mặt bích
Lưu ý: Không dùng máy mài hoặc giấy ráp mạnh để “mài phẳng” bề mặt bích. Điều này có thể làm thay đổi độ nhám – sai tiêu chuẩn ASME.
Kiểm tra kỹ thuật trước khi lắp đặt (rất quan trọng)
Đây là bước giúp bạn tránh 90% lỗi rò rỉ sau khi siết.
Kiểm tra bề mặt mặt bích
Hãy đảm bảo:
- Không có vết xước sâu hướng từ tâm → ngoài (dễ gây rò).
- Độ nhám (surface finish) nằm trong phạm vi: 3.2 – 6.3 µm Ra đối với gioăng mềm/SWG.
- Không cong vênh; dùng thước thẳng để kiểm tra.
Kiểm tra độ thẳng tâm của đường ống & mặt bích
- Tâm ống phải thẳng với tâm bích.
- Sai lệch quá 1,5 mm theo tiêu chuẩn ASME PCC-1 → cần chỉnh lại, không siết cưỡng ép.
Kiểm tra bu lông – đai ốc
- Không rỉ, không bị cháy ren.
- Không dùng bu lông tái sử dụng trong các hệ thống áp lực.
- Bôi trơn ren và mặt tiếp xúc đai ốc bằng mỡ chuyên dụng (Nickel/Moly Anti-seize).
Kiểm tra gioăng
- Đặt thử lên mặt bích xem có đúng kích thước hay không.
- Gioăng SWG cần kiểm tra vòng dẫn hướng còn nguyên vẹn.
Bước 2: Cách lắp đặt kết nối mặt bích (đúng kỹ thuật)
Sau khi chuẩn bị đầy đủ vật tư và kiểm tra kỹ thuật, bạn có thể tiến hành lắp đặt. Ở bước này, điều quan trọng nhất là căn chỉnh đúng – siết đúng – kiểm tra đúng. Chỉ cần sai 1 trong 3 yếu tố, hệ thống có thể rò rỉ ngay khi thử áp hoặc khi vận hành nóng.
Định vị mặt bích & căn chỉnh đường ống
- Đặt mặt bích lên đầu ống hoặc đầu van cần kết nối.
- Đảm bảo tâm ống thẳng với tâm mặt bích.
- Kiểm tra các lỗ bu lông xem có trùng nhau hay không.
Lưu ý kỹ thuật:
Tuyệt đối không dùng bu lông để kéo chỉnh bích bị lệch.
→ Thao tác này làm mất lực căng bu lông, gây cong bích và rò rỉ.
Nếu bích lệch nhiều:
- Dùng đòn bẩy, pa lăng hoặc dụng cụ căn chỉnh.
- Chỉ khi lỗ bu lông trùng nhau tự nhiên thì mới bắt đầu lắp.
Lắp gioăng vào giữa hai mặt bích
- Đặt gioăng vào đúng tâm, không để lệch sang một bên.
- Gioăng phải nằm phẳng, không bị xoắn hoặc kẹt dăm kim loại.
Với gioăng SWG (Spiral Wound):
- Vòng kim loại phải nằm tròn đều.
- Không được có xơ sợi hoặc mẻ mép.
Sai lầm phổ biến: Nhiều thợ đặt gioăng bị lệch 2–3 mm → Khi siết, gioăng bị ép lệch, méo → rò rỉ sớm.
Lắp tất cả bu lông – siết tay (hand-tight)
- Cho tất cả bu lông vào từng lỗ.
- Vặn đai ốc bằng tay cho đến khi tiếp xúc mặt bích.
- Đảm bảo bu lông vào lỗ nhẹ nhàng, không kẹt.
Đây là bước xác nhận định vị mặt bích thành công. Nếu bu lông phải dùng búa gõ → nghĩa là căn chỉnh chưa đúng → dừng lại xử lý.
Siết bu lông theo thứ tự chéo – đối xứng
Đây là bước quan trọng nhất để đảm bảo gioăng được nén đều.
Quy tắc: Không bao giờ siết theo vòng tròn ngay từ đầu.
Dùng mô hình siết chéo (Cross / Star Pattern).
Ví dụ với bích 8 bu lông: 1 → 5 → 3 → 7 → 2 → 6 → 4 → 8
Siết bu lông theo 4 giai đoạn (chuẩn ASME PCC-1)
Siết 1 lần là sai kỹ thuật. Bu lông luôn bị “trả lực” (elastic interaction).
Do đó cần siết nhiều vòng tăng dần:
Pass 1: Siết 20–30% lực yêu cầu
→ Mục đích: đưa hai mặt bích tiếp xúc đều với gioăng.
Pass 2: Siết 50–70% lực yêu cầu
→ Bắt đầu làm gioăng biến dạng kỹ thuật – tạo điều kiện kín khít.
Pass 3: Siết 100% lực yêu cầu
→ Đây là lực siết tiêu chuẩn theo thiết kế.
Pass 4: Siết vòng tròn 100% lực
→ Mục đích:
- Bù lại lực bị trả khi các bu lông lân cận bị nén.
- Giúp tất cả bu lông đạt lực đồng đều.
- Hạn chế rò rỉ khi thử áp.
Với hệ thống hơi nóng / dầu nóng: Nên siết lại sau 4–6 giờ làm việc (“Hot Retorque”).
Kiểm tra lại song song & khe hở mặt bích
Sau khi siết xong các pass:
- Dùng thước lá kiểm tra khe hở xung quanh bích.
- Khe hở phải đều nhau toàn bộ chu vi.
- Nếu lệch quá mức → cần nới lỏng và thực hiện lại quy trình siết.
=> Xem thêm: Hướng dẫn cách hàn mặt bích chi tiết
Bước 3: Kiểm tra độ kín & thử áp
Sau khi hoàn thành việc siết bu lông mặt bích, bước cuối cùng trước khi đưa hệ thống vào vận hành là kiểm tra độ kín và thử áp. Đây là giai đoạn mà thợ kỹ thuật không được bỏ qua, bởi hơn 70% sự cố rò rỉ thường xuất hiện ngay trong lần thử áp đầu tiên nếu mối nối không được kiểm soát đúng cách.
Mục tiêu của bước này là đảm bảo:
- Mặt bích nén gioăng đều
- Không có vị trí nào bị cong vênh / lệch tâm
- Toàn bộ bu lông giữ đúng lực siết
- Hệ thống đạt độ kín theo yêu cầu kỹ thuật
Kiểm tra khe hở giữa hai mặt bích
Trước khi thử áp, cần kiểm tra nhanh độ đồng đều của khe hở quanh chu vi mặt bích.
Cách kiểm tra:
- Dùng thước lá hoặc thước căn để đo tại 4–8 vị trí đối xứng.
- Khe hở phải đều nhau.
- Độ sai lệch chỉ được phép trong giới hạn rất nhỏ (thường < 0.8–1.0 mm tùy chuẩn).
Lý do quan trọng:
- Nếu khe hở không đều → chứng tỏ lực nén gioăng không đồng nhất → rò rỉ chắc chắn xảy ra khi thử áp.
Kiểm tra độ kín khít ban đầu (Leak Check)
Sau khi kiểm tra khe hở, thực hiện một vòng test kín sơ bộ.
Cách làm đơn giản và hiệu quả:
- Pha dung dịch xà phòng loãng.
- Quét lên mép nối giữa hai mặt bích và quanh bu lông.
- Nếu thấy bọt khí nổi → có rò rỉ → cần siết lại đúng quy trình.
Khi nào cần siết lại?
- Nếu bu lông nào xoay thêm được đáng kể khi siết lại pass cuối → chứng tỏ trước đó lực siết chưa đủ hoặc đã bị trả lực.
- Với hệ thống có nhiệt độ cao (hơi nóng) → nên thực hiện “Hot Retorque”:
→ Siết lại khi hệ thống đạt nhiệt độ làm việc 50–60% mức tối đa.
Tiến hành thử áp (Hydrotest / Pneumatic Test)
Thử áp là bước xác nhận cuối cùng trước khi bàn giao hoặc đưa hệ thống vào vận hành.
Phương pháp 1: Thử thủy lực (Hydrostatic Test) – An toàn nhất
Đây là phương pháp phổ biến nhất, đặc biệt với nước và hệ thống PCCC.
- Dùng nước sạch bơm vào hệ thống.
- Áp suất thử thường bằng 1.5 lần áp suất làm việc (Design Pressure).
- Giữ áp tối thiểu 10 phút để kiểm tra độ bền cơ học.
Sau đó:
- Giảm áp xuống áp suất làm việc → kiểm tra rò rỉ chi tiết tại mặt bích.
Ưu điểm:
- An toàn hơn vì nước không nén → năng lượng lưu trữ thấp.
- Dễ phát hiện rò rỉ.
Phương pháp 2: Thử khí nén (Pneumatic Test) – Cần cực kỳ cẩn thận
Áp dụng cho hệ thống không thể dùng nước (ví dụ: đường khí khô, các tuyến ống không cho phép ẩm).
- Dùng khí nén hoặc Nitơ.
- Áp suất thử: 1.1 lần áp suất làm việc.
Cảnh báo an toàn: Khí nén có năng lượng nổ rất lớn → nếu mặt bích lắp sai kỹ thuật, dòng hơi/chất khí có thể phóng mạnh gây nguy hiểm.
→ Chỉ thực hiện khi có đầy đủ biện pháp bảo hộ.
Xác nhận không rò rỉ & hoàn tất lắp đặt
Nếu hệ thống:
- Không xuất hiện bọt khí
- Không giảm áp
- Không có vệt ẩm, nước đọng tại mặt bích
→ Mối nối đạt chuẩn và có thể bàn giao / vận hành.
Một vài lưu ý quan trọng khi thi công mặt bích
Dù quy trình lắp đặt khá đơn giản, nhưng để mối nối mặt bích kín tuyệt đối – an toàn – bền lâu, bạn cần đặc biệt chú ý những điểm sau. Đây là các lỗi thường gặp nhất tại công trường, và cũng là nguyên nhân lớn nhất gây rò rỉ sau thử áp.
- Không dùng bu lông để chỉnh tâm hoặc kéo hai mặt bích lại gần
- Không được siết bu lông theo vòng tròn từ đầu
- Luôn bôi trơn ren và mặt tiếp xúc của đai ốc
- Không tái sử dụng bu lông – đặc biệt trong hệ thống áp lực
- Luôn vệ sinh bề mặt mặt bích trước khi đặt gioăng
- Chọn gioăng đúng loại – đúng kích thước
- Không siết quá lực – đặc biệt với mặt bích gang
- Sau khi vận hành nóng, nên siết lại (Hot Retorque)
- Không đứng trước “line of fire” khi thử khí
Mua mặt bích – bu lông – gioăng chuẩn kỹ thuật tại Thép Bảo Tín
Để một mối nối mặt bích đạt độ kín tuyệt đối, ngoài kỹ thuật lắp đặt đúng tiêu chuẩn, vật tư sử dụng cũng phải đúng chuẩn – đúng kích thước – đúng chất lượng. Đây chính là lý do nhiều nhà thầu cơ điện, hệ thống PCCC, cấp thoát nước, HVAC và các đơn vị công nghiệp lớn lựa chọn Thép Bảo Tín làm nhà cung cấp lâu năm.
Tại Thép Bảo Tín, bạn dễ dàng tìm được đầy đủ vật tư lắp đặt mặt bích cho mọi loại đường ống:
- Mặt bích các loại – chuẩn kích thước, đúng tiêu chuẩn: JIS 5K – 10K – 16K – 20K, DIN PN6 – PN10 – PN16 – PN25, ANSI/ASME Class 150 – 300 – 600, Mặt bích hàn bô, slip-on, blind (mặt bích mù), threaded, lapped…
- Bu lông – đai ốc chịu lực chuẩn ASTM: Bu lông mạ kẽm nhúng nóng, bu lông đen, bu lông inox 304/316
- Gioăng làm kín – đủ chủng loại cho mọi hệ thống: Gioăng cao su EPDM / NBR, Gioăng CNAF (không amiăng), PTFE (Teflon), Spiral Wound Gasket (SWG) – gioăng kim loại bán mềm, dùng cho hơi nóng/dầu nóng, Gioăng kim loại RTJ cho hệ thống áp lực cao.
- Kho hàng lớn tại TP HCM, Bắc Ninh, Campuchia – giao nhanh – giá tốt
Cần tư vấn kỹ thuật hoặc báo giá? Liên hệ ngay: 0932 059 176